Gebroken cirkel is het aangrijpende vervolg op de bestseller Verborgen tralies. Wanneer Hameeda Lakho eindelijk de felbegeerde toestemming krijgt om haar Pakistaanse familie naar Nederland over te laten komen, gaat zij op zoek naar de moeder-dochterrelatie die haar in haar jeugd werd ontnomen. Maar wat een hoogtepunt in haar leven had moeten worden, wordt een weerzien met zeer gemengde gevoelens.

Eerder schreef Hameeda Lakho de bestseller Verborgen tralies, waarin ze op indringende wijze haar strijd voor gerechtigheid en de zoektocht naar haar moeder beschrijft. Onlangs verscheen Hameeda’s derde boek Geheim geweld, waarin ze aandacht vraagt voor de wereldwijde slachtoffers van kindermishandeling, die de pijnlijke gevolgen van huiselijk geweld levenslang met zich meedragen.

‘Gebroken cirkel is een moedig verhaal over de keuzes die Hameeda maakte, in de hoop innerlijke rust en geluk te vinden. Hameeda’s zoektocht naar moederliefde en verloren familiebanden is een ontroerend en menselijk portret.’ Libelle

Van Verborgen tralies en Gebroken cirkel werden in Nederland en België al meer dan 100.000 exemplaren verkocht. Vertalingen verschenen in Duitsland, Noorwegen, Zweden, Finland, Spanje, Portugal en Estland.

Mijn verleden openbaar

Het schrijven van Verborgen tralies heeft mij niet alleen geholpen mijn verleden te verwerken. Ik werd me er steeds meer van bewust dat Verborgen tralies ook een mogelijkheid bood om vanuit mijn eigen ervaring een positieve bijdrage te leveren aan verhulde maatschappelijke misstanden. Ik wilde duidelijk maken dat alles wat mij en mijn zussen is overkomen in elk huis en in elke buurt kan gebeuren. Zelf heb ik een zesde zintuig ontwikkeld om kindermishandeling te signaleren. Ik herken het gedrag van de slachtoffertjes onmiddellijk. Door er veel met anderen over te praten hoopte ik dat meer mensen oog zouden krijgen voor dergelijke situaties. Met het boek kon ik ook inzicht geven in de problematiek van multiculturele gezinnen en de specifieke dilemma’s waar allochtonen van de tweede en derde generatie voor staan. Het boek was af, maar voor mij lagen er nog veel taken. Er moest een plan komen. En dat plan kwam er.
Vanaf het moment dat Verborgen tralies in de winkel lag, nam mijn leven een vlucht. Ik werd gevraagd voor lezingen en signeersessies met als doel het boek te promoten en tegelijkertijd stroomden de verzoeken binnen om deel te nemen aan inhoudelijke discussies over kindermishandeling en een leven tussen twee culturen. Ik wilde absoluut meewerken maar kwam er al snel achter dat ik nu op een andere manier keihard met het verleden werd geconfronteerd. Het boek gaf mij vertrouwen. De verschijning ervan betekende voor mij de bevestiging dat mijn leven niet zinloos was, maar dat ik juist anderen kon helpen. Maar het boek betekende óók dat alles wat ik de voorgaande twintig jaar angstvallig verborgen had gehouden, nu algemeen bekend zou worden. Alle dingen waarover ik nooit sprak, waarvoor ik me altijd had geschaamd, werden nu openbaar. Mijn leven stond opnieuw in het teken van mijn verleden, terwijl ik me zo graag op de toekomst wilde richten. In augustus ????, toen Verborgen tralies bij de drukker lag, was het precies een jaar geleden dat het artikel over mijn verleden en mijn gevecht voor visa in De Telegraaf stond en Henk van der Meyden mij aanspoorde een uitgever te zoeken. En dat had ik gedaan. Bij Arena vond ik een uitgever die in mijn verhaal geloofde. In de winter en het voorjaar van ???? werkten we keihard aan het schrijven, de redactie en de productie van het boek. En nu was het moment aangebroken dat ik met de uitgeverij de pr-activiteiten besprak. Ik vond alles nog steeds onwerkelijk en voelde me onzeker. Ik besefte nauwelijks dat ik in een jaar tijd een boek had geschreven. ‘Wie gaat er nou een boek van een half Pakistaanse lezen?’ zei ik tijdens dat gesprek. ‘Hameeda, jouw verhaal is uniek en tegelijkertijd universeel. Het gebeurt in de omgeving van de lezer zelf. Kindermishandeling en het leven tussen twee culturen zijn actuele onderwerpen,’ zo werd me verzekerd. Het duizelde me, maar veel tijd om te duizelen kreeg ik niet want Elisabeth die over de publiciteit ging presenteerde me een actielijst. ‘Zullen we de interview-aanvragen eens doorlopen en beoordelen met wie en wanneer je wilt praten…’ Langzaam maar zeker begon het goed tot me door te dringen dat het boek tot leven zou komen. Ik zou erover gaan praten. Ik zou aan volslagen vreemden moeten vertellen over mijn jeugd, over de vernederingen, over de tijd in kindertehuizen, over mijn verlangen naar amma. Ik zou het doen maar ik zag er gigantisch tegenop. De nachtmerries van vroeger, die tijdens het schrijven van het boek waren teruggekomen, haalden me nu weer uit mijn slaap. Maar zodra ik wakker werd, voelde ik me sterker en wist ik dat ik door zou zetten. Het eerste grote interview werd door een redactrice van Libelle afgenomen.* Ik vond het doodeng en koos voor de meest veilige omgeving: thuis. Ik verwachtte een felle tante, maar het tegendeel was waar. Jolanda kwam met een grote bos bloemen, stelde me op mijn gemak, praatte eerst wat over mijn huis en de kinderen en liet me langzaam op gang komen. Net als tijdens het schrijven van het boek raakte ik ook nu weer geëmotioneerd als ik mezelf hoorde vertellen hoe we geslagen werden en hoe minderwaardig ik me voelde doordat ik in kindertehuizen had gewoond. Deze redactrice en later ook anderen raakten zelf van slag als ze mijn verhaal tot zich lieten doordringen. Natuurlijk voelden ze medeleven en waren ze verbaasd dat ik nog steeds de kracht kon opbrengen om door te vechten, maar ze raakten vooral uit hun doen door het feit dat kindermishandeling zo dicht bij huis kan plaatsvinden. Zonder dat je het merkt, zonder dat je het weet, zonder dat je er aandacht aan schenkt. Na Libelle stonden andere tijdschriften op de agenda. En toen was daar ook ineens televisie. Koffietijd!, Hart van Nederland en later Barend & Witteman. In de loop van de tijd zouden meer tijdschriften, kranten, radio- en tv-programma’s volgen. De interviews gingen me steeds beter af. Niet dat ik routinematig antwoorden gaf, maar het lukte me afstand te nemen en niet alles keer op keer te herbeleven en tot in mijn hart te laten doordenderen. Vooral tijdens de lezingen was dat van groot belang.
Mijn eerste lezing was op aanvraag en zou op de Haagse Hogeschool plaatsvinden. Onderdrukking van vrouwen was een thema dat de studenten op verschillende manieren moesten uitwerken. Naar aanleiding van Verborgen tralies werd ik uitgenodigd. Ik had totaal geen ervaring met lezingen, vond het bij voorbaat eng en stelde voor de lezing anders aan te pakken. Tijdens een interview op het podium voor de grote groep zou ik mijn verhaal toch ook kunnen vertellen… Dat werkte goed. Het werd een enerverende middag en het succes van die eerste bijeenkomst gaf mij moed voor alles wat erna kwam. Mijn onzekerheid en angst om in het openbaar te spreken raakte ik langzaamaan kwijt en na een aantal keren verzorgde ik de lezing helemaal zelf. De lezingen verliepen bijna allemaal hetzelfde. In eerste instantie is de sfeer ontspannen en vrolijk. Ik ben zelf opgeruimd en goedlachs als ik vertel over de praktische cultuurverschillen die na onze aankomst in Nederland tot grappige situaties leidden. Maar al snel wordt mijn toon ernstiger en de stemming in de zaal meer geladen. Meestal is het muisstil als ik vertel over de mishandelingen, de vernederingen, het bedrog en mijn zoektocht naar mezelf. Als ik ben uitgepraat, is het niet alleen voor mij de hoogste tijd voor een pauze. Het publiek moet ook bijkomen. Na de pauze is er gelegenheid tot het stellen van vragen die variëren van meer uitleg over bepaalde situaties tot de huidige stand van zaken met betrekking tot de rechtszaak. Altijd wijs ik mijn publiek erop dat ik mijn verleden heb overleefd. ‘Ik ben niet meer het meisje dat mishandeld werd. Nee, ik ben de vrouw die zich niet bij zo’n verleden heeft neergelegd.’ Ik weet dat die houding anderen moed en energie kunnen geven om hun eigen situatie aan te pakken. Er zijn altijd mensen die pas na afloop contact zoeken en hun vraag durven te stellen. Ik zorg er altijd voor dat die gelegenheid er is, want ik besef hoe belangrijk het is gehoord te worden. Na de eerste lezing was ik doodmoe. Ikhad mijn verleden voor de zoveelste keer herbeleefd.

Ik was door mijn boek in een andere wereld beland. Iedereen kon mijn verleden kennen en dat maakte mij soms schuw. Het geeft een gek gevoel als je merkt dat mensen op straat of in een winkel je doordringend opnemen en je herkennen. Op dat moment besefte ik dat ze van alles over me kunnen weten. Dat blijft een vreemd en ongemakkelijk idee. Verborgen tralies scoorde goed op de Nederlandse markt. Recensies en berichten in nagenoeg alle kranten en in vrouwenbladen als Marie Claire, Opzij en Cosmopolitan gaven de titel bekendheid. De rechten van het boek werden zelfs aan buitenlandse uitgeverijen verkocht en zo had ik een half jaar later een Spaanse, Duitse en Zweedse uitgave in handen. Kindermishandeling, problemen rondom cultuurverschillen en vechten voor visa waren internationaal ook actueel. Doordat de boekenweek in ???? Land van herkomst. Leven tussen twee culturen als thema had, kregen Verborgen tralies en ik een half jaar na de verschijning weer de nodige aandacht. Nog steeds was ik verrast door uitnodigingen die betrekkinghadden op mij als auteur. Het feit dat ik naar het Boekenbal mocht, was geweldig. Ook het signeren deed en doe ik graag. Veel mensen die aan je tafel komen, kennen het boek al. Ze willen hun eigen exemplaar laten signeren of ze kopen er een voor een ander. Het contact met die lezers is voor mij en voor hen van groot belang. Doordat zij weten wat ik heb meegemaakt, durven zij hun eigen verhaal te vertellen. Ik ben niet de enige die veel ellende heeft meegemaakt. Integendeel. Dit soort wantoestanden komt veel te vaak voor. Dat blijkt uit de mondelinge en schriftelijke reacties die ik op Verborgen tralies heb ontvangen. Woorden van lezers hebben mij ervan doordrongen dat ik moet doorvechten. Vechten voor gerechtigheid. Vechten voor begrip. Behalve van lezers ontving ik ook brieven van mensen die in mijn verleden een belangrijke rol hadden gespeeld. Onder andere van rechercheur Den Boer. Hij wilde met mij praten en verklaren waarom hij indertijd zo weinig had kunnen doen. Ik wilde hem dolgraag ontmoeten. ‘Dit is mooi,’ zei ik tegen Gilmer. ‘Het is goed dat het boek dit teweegbrengt. Behalve dat ik meneer Den Boer graag wil ontmoeten, ben ik nieuwsgierig naar zijn herinneringen. Ik hoop dat hij nog veel weet.’ In het najaar van ???? ben ik naar hem toe gegaan. Hij voelde duidelijk behoefte mij een en ander uit te leggen. Het werd een emotioneel gesprek. Eigenlijk zijn die rechercheur en ik vreemden voor elkaar, maar we voelden allebei de verbondenheid. ‘De zaak van jou en je zusjes, Hameeda, heeft me nooit losgelaten,’ zei hij. ‘Ik heb de situatie bij jou thuis geen moment vertrouwd, maar ik kon zo weinig doen.’ Ik merkte dat de inmiddels gepensioneerde rechercheur duidelijk ontroerd was. Nog steeds voelde hij zich machteloos. Hij gaf me de indruk dat hij zelf vond dat hij tekort was geschoten. Den Boer toonde zijn emoties en dat raakte me. Hij was zo sympathiek en nog steeds begaan met het lot van mij, Ayesha en Zahida. ‘Hameeda, het is ongelooflijk dat je hier zit en bent zoals je bent na al die ellende. Kan ik alsnog iets voor je doen…’ Ik vroeg hem of hij zijn herinneringen aan die tijd op papier wilde zetten, en dat heeft hij gedaan. Naar aanleiding van het boek ontving ik ook een verklaring van de maatschappelijk werkster met wie ik tijdens het verblijf in de kindertehuizen te maken had. Ook Maurice, de broer van Annie, de ex-schoonzus van mijn stiefmoeder, heeft een verklaring opgesteld. Die verklaringen zouden me goed van pas komen in de rechtszaak tegen mijn vader en stiefmoeder, maar daar zat helaas geen enkele vordering in.

Sommige interviews had ik al voordat Verborgen tralies in de winkel lag, maar de meeste activiteiten vonden erna plaats. Voor mij was de boekpresentatie op ? oktober ???? van groot belang. Die bewuste vrijdag kroop ik ’s ochtends tegen Gilmer aan en ik fluisterde: ‘Ik ben zo bang. Morgen ligt het boek in de winkel en kan iedereen te weten komen wie en wat ik werkelijk ben.’ ‘Dat wilde je toch,’ antwoordde Gilmer rustig. ‘Ja, maar stel dat ouders van klasgenoten van Rachel en Melanie Verborgen tralies lezen… Dan weten ze opeens van alles over mij, dat ik een vreemd verleden heb. Misschien kijken ze mij en de meisjes niet meer aan omdat ik in kindertehuizen heb gewoond. Ik ben bang.’ Gilmer liet me praten. Hij kende mijn angsten en onzekerheid en wist dat er nog veel meer in mijn hoofd omging. Wat als het allemaal voor niks zou zijn? Wat als het onthullen van mijn verleden tot niets zou leiden… Kon ik het aan dat iedereen alles van mij zou weten? Ik verlangde zo naar mijn moeder, haar steun en onvoorwaardelijke liefde en vond het verschrikkelijk dat amma, Yasmin en Ali Nawaz niet op de presentatie aanwezig konden zijn. Gilmer wist ook dat ik bang was voor mijn vader. Vanaf 7 oktober kon iedereen, dus ook hij, mijn boek lezen.

6 oktober werd een heftige dag. Ik had een klein groepje dierbaren uitgenodigd. Uiteraard Gilmer, de kinderen, mijn zussen en een aantal vriendinnen. Mijn zussen lieten het afweten. Zij konden de publieke confrontatie met hun verleden, ook al was dat uitsluitend in mijn naam opgetekend, niet aan. Op een gegeven moment vroeg mijn vriendin Lucy het woord. Lucy kent mij vanaf mijn zeventiende, vanaf het moment dat ik met Gilmer omga. Ik keek verbaasd en zei: ‘Lucy, wat ga je doen…’ ‘Ja, Hameeda, je schrikt, maar ik ga over en tegen jou praten.’ Het werd stil in de zaal. Lucy keek mij aan en zei: ‘Hameeda, vandaag is je boek uitgekomen. Jouw geschiedenis. Een verhaal over de barsten in je leven. De scherven zijn bij elkaar geraapt. Ik zie jouw verleden nu als een mooie, warm bruine, gebarsten kruik. Je hebt je moeder, broer en zus teruggevonden.’